Dlaczego ciało unosi się na wodzie? Uczymy się latać w wodzie!

Jedną z rzeczy, które najbardziej lubię pokazywać dzieciom podczas nauki pływania, jest to, że w wodzie możemy robić coś, co na lądzie wydaje się zupełnie niemożliwe. Możemy się unosić, przemieszczać niemal bez kontaktu z podłożem i przez chwilę mieć wrażenie, że latamy.

Często właśnie tak tłumaczę dzieciom pierwsze ćwiczenia związane z wypornością. Mówię, że będziemy uczyć się latać w wodzie. To oczywiście pewne uproszczenie, ale bardzo dobrze oddaje uczucie, którego doświadczamy, kiedy zaczynamy rozumieć, jak woda działa na nasze ciało.

Dlaczego w wodzie jesteśmy lżejsi?

Kiedy stoimy na lądzie, nasze ciało naciska na podłoże swoim ciężarem. Po wejściu do wody zaczyna działać dodatkowa siła skierowana ku górze, nazywana siłą wyporu.

W miarę zanurzania coraz większej części ciała wypieramy więcej wody, a siła wyporu wzrasta. Nasza masa oczywiście się nie zmienia, ale możemy odczuwać coraz mniejsze obciążenie nóg i łatwiej wykonywać niektóre ruchy. Właśnie to sprawia, że przebywanie w wodzie jest tak ciekawym doświadczeniem.

Nie oznacza to jednak, że każdy człowiek będzie unosił się na powierzchni w identyczny sposób. Znaczenie ma budowa ciała, jego średnia gęstość, ilość powietrza w płucach i sposób ułożenia poszczególnych części ciała.

Podczas zajęć nie zaczynam od tłumaczenia dzieciom prawa Archimedesa. Wolę, żeby najpierw mogły same doświadczyć działania wody, a dopiero później próbowały zrozumieć, dlaczego tak się dzieje.

Pierwsze próby latania

Na początku możemy korzystać z podparcia przy murku albo pomocy instruktora. Stopniowo uczymy się układać ciało w wodzie, unosić nogi i odnajdywać równowagę.

Przykładam dużą wagę do tego, żeby dziecko samo poznawało możliwości swojego ciała. Nie chcę ustawiać go siłą w odpowiedniej pozycji. Staram się dawać wskazówki i zapewniać tyle asekuracji, ile rzeczywiście potrzebuje, respektując jego komfort. Czasami drobna zmiana ułożenia głowy albo rąk sprawia, że całe ćwiczenie zaczyna wyglądać inaczej.

W takich momentach dzieci zaczynają odkrywać, że nie wszystko wymaga siły. W wodzie ogromne znaczenie ma również ułożenie ciała i sposób, w jaki wykorzystujemy jej właściwości.

Kiedy uczestnik poznaje już unoszenie się i potrafi przyjąć wydłużoną pozycję, przechodzimy do pierwszych ślizgów. Tak powstaje nasza strzałka. Dokładamy pracę nóg i za chwilę mamy torpedę. To dobry przykład tego, jak kilka wcześniej poznanych umiejętności zaczyna tworzyć jedną całość.

Co wspólnego mają woda, powietrze i pusty kubek?

W Aqua Edukacji chcemy pokazywać podobne zależności również poza basenem. Bardzo prostym doświadczeniem jest zanurzenie odwróconego, plastikowego kubka w misce z wodą.

Na pierwszy rzut oka kubek wydaje się pusty. Kiedy jednak zanurzymy go pionowo dnem do góry, zauważymy, że woda nie wypełnia od razu jego wnętrza. Znajduje się tam powietrze, które zajmuje przestrzeń. Wystarczy delikatnie przechylić kubek, żeby zobaczyć wydostające się pęcherzyki.

To nie jest jeszcze doświadczenie wyjaśniające całe zjawisko wyporności. Pokazuje jednak ważną właściwość powietrza i pozwala rozpocząć rozmowę o tym, dlaczego różne przedmioty zachowują się w wodzie inaczej. Eksperyment można bezpiecznie wykonać na stole, z pomocą dorosłego.

Właśnie takie doświadczenia lubię najbardziej. Najpierw coś obserwujemy, później zastanawiamy się, dlaczego tak się dzieje, próbujemy znaleźć odpowiedź i łączymy nowe informacje z tym, co już wiemy.

Podczas nauki pływania jest podobnie. Dziecko nie musi znać wszystkich praw fizyki, żeby zacząć wykorzystywać je w praktyce. Może najpierw przekonać się, że woda podtrzymuje ciało, poczuć jej opór i spróbować się w niej poruszać.

Na wyjaśnienie przyjdzie czas, kiedy pojawi się ciekawość i kolejne pytania.

Paweł Dropiński — Fundacja Aqua Edukacja.