Nauka pływania od podstaw. Dlaczego pierwsze lekcje nie zaczynają się od pływania?

Kiedy zaczynałem pracę jako instruktor pływania, miałem nieco ponad dwadzieścia lat i do nauki podchodziłem przede wszystkim metodycznie. Był określony zestaw ćwiczeń, kolejność ich wykonywania i kolejne umiejętności do opanowania. Jeżeli dziecko radziło sobie z jednym zadaniem, przechodziliśmy do następnego. Dzisiaj, mając 38 lat i znacznie więcej doświadczenia, nadal uważam metodykę za bardzo ważną, ale patrzę na naukę pływania trochę szerzej.

Coraz większą uwagę zwracam na to, czy dziecko rozumie, co właściwie robi, dlaczego wykonujemy dane ćwiczenie i jak reaguje na nie jego ciało. Interesuje mnie również to, co dzieje się pomiędzy kolejnymi zadaniami. Czy uczestnik czuje się swobodnie, czy pojawiają się obawy, czy potrafi powiedzieć, co sprawia mu trudność. Bo sama poprawność techniczna nie mówi nam jeszcze wszystkiego o tym, jak przebiega nauka.

Zanim zaczniemy pływać, poznajmy wodę

Pierwsze zajęcia poświęcam przede wszystkim oswajaniu się z wodą. To środowisko zupełnie inne od tego, do którego przywykliśmy na co dzień. Woda stawia opór, działa na nas siłą wyporu, dotyka twarzy, oczu, uszu i włosów. Dla jednego dziecka wszystkie te odczucia są naturalne, ponieważ od najmłodszych lat spędzało dużo czasu na basenie czy nad jeziorem. Dla innego mogą być czymś nowym, nieznanym, czasami budzącym niepokój.

Nie ma nic dziwnego w tym, że ktoś obawia się zanurzenia głowy albo nie chce od razu oderwać nóg od dna. Zamiast przekonywać dziecko, że przecież nic się nie stanie, wolę pokazać mu wodę poprzez proste doświadczenia. Pozwolić ją poczuć, sprawdzić, jak zachowuje się ciało, pobawić się i stopniowo nabierać swobody. Czasami wystarczy zmienić ćwiczenie na łatwiejsze, czasami poobserwować innych, a innym razem potrzebujemy po prostu kilku kolejnych spotkań.

Ważne jest dla mnie, żeby dzieci od początku wiedziały, że podczas zajęć można popełniać błędy. Nie musimy wykonać wszystkiego poprawnie za pierwszym razem. Kiedy słyszę „nie umiem” albo „boję się”, rozmawiamy o tym i szukamy sposobu, żeby spróbować czegoś w odpowiednim dla dziecka tempie. Często powtarzam: „Najwyżej nie wyjdzie, spróbujemy jeszcze raz”. Taka atmosfera pomaga nam później pracować nad trudniejszymi umiejętnościami.

Od pompowania do pierwszej torpedy

Kiedy dziecko zaczyna czuć się swobodniej, wprowadzamy kolejne elementy. Jednym z ważniejszych jest nauka oddychania w wodzie. Na zajęciach nazywam ją „pompowaniem”. Chodzi o stopniowe opanowanie koordynacji wdechu nad powierzchnią i spokojnego wydechu do wody. To umiejętność, która będzie nam potrzebna podczas wielu kolejnych ćwiczeń.

Później poznajemy wyporność i uczymy się korzystać z tego, że woda potrafi podtrzymywać nasze ciało. Początkowo przy brzegu basenu lub z pomocą instruktora, następnie coraz bardziej samodzielnie. Z czasem pojawia się strzałka, czyli wydłużona, opływowa pozycja ciała, w której możemy wykonać pierwszy ślizg. Kiedy dodamy pracę nóg, strzałka zamienia się w torpedę. Mamy już kadłub, dokładamy silnik i zaczynamy się poruszać.

Uwielbiam wykorzystywać takie porównania. Dzieci stają się rakietami, motorówkami, torpedami, czasami same wymyślają nazwy i zasady kolejnych zabaw. To nie oznacza, że rezygnujemy z metodyki. Wręcz przeciwnie, przez zabawę realizujemy konkretne zadania, a dzieci stopniowo zaczynają rozumieć, jak wcześniej poznane elementy łączą się ze sobą.

Skoki do wody również mogą być świetną zabawą, jeśli uczestnik jest na nie gotowy, a warunki pozwalają wykonać je bezpiecznie pod opieką instruktora. Mamy skoki na bombę, na piłkę, na kota czy na inne stworzenia wymyślane przez dzieci. Często właśnie w takich chwilach widzę, jak bardzo zmieniło się ich nastawienie do wody.

Najważniejsze nie zawsze da się zmierzyć

Oczywiście zależy mi na tym, żeby dzieci uczyły się poprawnie pływać. Chcę widzieć postępy techniczne, coraz lepszą koordynację i rosnącą samodzielność. Jednak po latach pracy wiem, że nie każdy ważny postęp możemy zmierzyć przepłyniętym dystansem.

Czasami dziecko, które jeszcze niedawno nie chciało zamoczyć twarzy, samo proponuje kolejną zabawę. Innym razem uczestnik, któremu nie wychodziło ćwiczenie, mówi, że chciałby spróbować ponownie. Takie sytuacje dużo mi mówią o tym, jak dziecko zaczyna odnajdywać się w wodzie.

Chciałbym, żeby uczestnicy Aqua Edukacji nie tylko zdobywali umiejętności, ale również dobrze wspominali sam proces nauki. Żeby rozumieli swoje ciało, nie bali się zadawać pytań i wiedzieli, że niepowodzenie podczas ćwiczenia jest czymś zupełnie normalnym.

W końcu uczymy się pływać nie po to, żeby zaliczać kolejne ćwiczenia, ale żeby potrafić korzystać z wody, czuć się w niej coraz swobodniej i odkrywać przyjemność, jaką może dawać ruch.

Paweł Dropiński — instruktor pływania, założyciel i prezes Fundacji Aqua Edukacja.