„Boję się. Nie umiem. Spróbuję”. Dlaczego dzieci powinny mieć przestrzeń do popełniania błędów?

Podczas nauki pływania bardzo często słyszę od dzieci, że czegoś nie potrafią albo zwyczajnie się boją. Czasami chodzi o zanurzenie głowy, innym razem o położenie się na plecach czy wykonanie pierwszego ślizgu. Dla instruktora, który od wielu lat przebywa w wodzie, takie czynności wydają się zupełnie naturalne. Dla dziecka, które dopiero poznaje to środowisko, mogą być sporym wyzwaniem.

Z biegiem lat coraz większą wagę przykładam do tego, jak reagujemy na takie sytuacje. Samo przekazanie instrukcji nie zawsze wystarcza. Trzeba jeszcze spróbować zrozumieć, co dziecko czuje i dlaczego dane zadanie sprawia mu trudność.

Tutaj można popełniać błędy

Od początku zajęć staram się pokazywać dzieciom, że nie muszą wszystkiego wykonywać poprawnie za pierwszym razem. Nie prowadzę lekcji po to, żeby oceniać, kto zrobił coś najlepiej, a kto najgorzej. Zależy mi na tym, żeby uczestnicy zdobywali kolejne umiejętności, ale jednocześnie mieli swobodę uczenia się we własnym tempie.

Kiedy dziecko mówi „nie umiem”, często odpowiadam: „Jeszcze nie umiesz, ale możemy spróbować”. Jeżeli coś nie wychodzi, wracamy do ćwiczenia, zmieniamy sposób wykonania albo szukamy łatwiejszej wersji.

Bardzo lubię powtarzać dzieciom: „Najwyżej nie wyjdzie. Spróbujemy jeszcze raz”. Nie chodzi o to, żeby zmuszać kogokolwiek do kolejnych prób, tylko żeby pokazać, że błąd nie jest powodem do wstydu.

Podobnie podchodzę do strachu. Nie przekonuję dziecka na siłę, że nie ma się czego bać. Jeżeli mówi, że czegoś się obawia, przyjmuję to i próbuję znaleźć sposób, żeby poczuło się pewniej. Czasami potrzebujemy więcej czasu, czasami zmiany ćwiczenia, a niekiedy wystarczy poobserwować, jak wykonują je inni.

Chciałbym, żeby z czasem zamiast „nie umiem” albo „boję się” coraz częściej pojawiało się „spróbuję”. Nawet jeśli jest to na razie bardzo mały krok.

Zabawa, która ma swoje zadanie

W moich zajęciach jest dużo zabawy, ale nie oznacza to, że robimy przypadkowe rzeczy. Każde ćwiczenie ma określony cel, tylko sposób jego przedstawienia staram się dostosować do dzieci.

Kiedy uczymy się pozycji strzałki i dokładamy pracę nóg, zamieniamy się w torpedy. Nogi stają się silnikiem, a kolejne zadania małymi misjami. Czasami wykorzystuję powiedzenia, które dzieci przynoszą ze swojego świata. Ostatnio świetnie sprawdza się popularne „Six Seven”. Dzieci pokazują charakterystyczny ruch rękami, a ja wykorzystuję tę zabawę do obrazowego pokazania pracy nóg. Jest przy tym sporo śmiechu, ale ostatecznie chodzi o naukę konkretnego ruchu.

Bardzo ważne jest dla mnie również to, żeby dzieci miały wpływ na przebieg niektórych zabaw. Potrafią wymyślać naprawdę ciekawe warianty ćwiczeń, nazwy skoków i sposoby wykonywania zadań. Oczywiście to instruktor wyznacza granice bezpieczeństwa, jednak pozostawienie miejsca na własne pomysły sprawia, że uczestnicy nie są jedynie wykonawcami poleceń.

Przy okazji uczą się czegoś jeszcze: mogą podejmować decyzje, proponować rozwiązania, sprawdzać własne pomysły i wyciągać wnioski z tego, co się wydarzyło.

Nie każdy postęp widać od razu

Kiedyś dużo większą uwagę zwracałem na samą metodykę i kolejność opanowywanych ćwiczeń. Dzisiaj nadal uważam ją za podstawę dobrej nauki pływania, ale wiem już, że za każdym ćwiczeniem stoi konkretny człowiek, ze swoim doświadczeniem, temperamentem i możliwościami.

Dziecko może nie wykonać dzisiaj poprawnej strzałki, ale po raz pierwszy spróbować położyć się na wodzie bez trzymania murka. Może jeszcze nie potrafić samodzielnie przepłynąć kilku metrów, za to zacznie spokojniej reagować na kontakt twarzy z wodą. Właśnie takie drobne zmiany staram się dostrzegać i pokazywać uczestnikom.

Zależy mi też na sposobie, w jaki przekazujemy informacje zwrotne. Zamiast ograniczać się do stwierdzenia, że coś zostało wykonane źle, wolę powiedzieć, co możemy poprawić i wspólnie zastanowić się, jak to zrobić. Czasami warto zapytać dziecko, co samo zauważyło podczas ćwiczenia. Potrafi zaskoczyć swoją odpowiedzią.

Nie chcę, żeby dzieci wychodziły z basenu z przekonaniem, że muszą być najlepsze. Chciałbym, żeby cieszyły się z własnych postępów, wiedziały, że mogą zadawać pytania i nie obawiały się kolejnej próby tylko dlatego, że poprzednia się nie udała.

Tak rozumiem jeden z najważniejszych elementów naszej pracy w Aqua Edukacji. Uczymy pływać, ale jednocześnie staramy się tworzyć warunki, w których dziecko poznaje swoje możliwości, nabiera pewności siebie i uczy się radzić sobie z nowymi wyzwaniami.

Dobrze, kiedy po zajęciach zostaje nie tylko nowa umiejętność, ale również przekonanie, że warto było spróbować.

Paweł Dropiński — instruktor pływania, założyciel Fundacji Aqua Edukacja.